Bình mới...
Gần đây, IMF bỗng trở thành vị cứu tinh số 1 cho nền kinh tế thế giới trong thời kỳ sụt giảm tăng trưởng tồi tệ. Sau G20, ngân quỹ của IMF được quyết định tăng lên gấp ba lần, từ mức 250 tỉ USD lên mức 750 tỉ USD, đồng thời IMF còn được phát hành thêm 250 tỉ USD quyền rút vốn đặc biệt (SDR). Một phần tiền này dự kiến dành cho những quốc gia gặp khó khăn về tài chính vay, một phần dùng để kích thích tính thanh khoản chung cho nền kinh tế toàn cầu.
Về mặt lý thuyết, cách thức mà IMF thực hiện chức năng cũng sẽ có thay đổi quan trọng. Tương lai, các nước châu Âu sẽ không còn quyền chỉ định giám đốc điều hành như hiện nay. Việc Mỹ và các nước phát triển khác đang nắm quyền chi phối IMF sẽ được thay thế bằng một hệ thống phản ánh đúng sự phân bổ sức mạnh kinh tế toàn cầu, khi đó, Brazil, Trung Quốc và Nga sẽ có tiếng nói lớn hơn.
Trọng tâm của IMF cũng sẽ thay đổi. Các nhà lãnh đạo G20 muốn định chế này đóng vai trò tích cực hơn trong việc giám sát kinh tế toàn cầu, theo dõi chính sách của các nền kinh tế phát triển cũng như các nước nghèo hơn, đồng thời cảnh báo khi nhận thấy những chính sách nguy hiểm. Tức là, IMF sẽ vừa phản ánh sự thay đổi trong trật tự kinh tế toàn cầu, vừa có vai trò giám sát chặt chẽ hơn hệ thống tài chính.
Chưa ai biết chắc liệu những dự tính trên có trở thành hiện thực hay không. Có lý do để người ta tin ở sự thay đổi, chẳng hạn, trước khi G20 ra thông cáo chung, IMF đã hé mở cho thế giới thấy một hình ảnh mới, mềm mỏng hơn bằng cách nhất trí cung cấp cho Mexico hạn ngạch tín dụng 40 tỉ USD, mà không phải tuân thủ những điều kiện như trước đây.
Tuy nhiên, các nhà phê bình vẫn cho rằng các động thái trên quá chậm trễ. Thậm chí, nguyên giám đốc Malcolm Knight của Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) mới đây đã đánh giá hoạt động của IMF là “không được bình đẳng và hiệu quả cho lắm”, đồng thời chỉ trích cơ quan này đã “ngủ quên” ngay trước thềm cuộc khủng hoảng tài chính.…
... rượu mới?
Vấn đề lớn đặt ra lúc này là liệu IMF có sẵn sàng cho nhiệm vụ được trao? Nguồn quỹ lớn được bổ sung hiện mới chỉ nằm trên giấy tờ, chưa rõ sẽ lấy ở đâu. Nhật Bản đã cam kết chi 100 tỉ USD. Thủ tướng Anh Gordon Brown nói EU sẽ chi 100 tỉ USD. Trung Quốc cho biết sẽ chi 40 tỉ USD, tuy nhiên quan chức Trung Quốc chưa khẳng định điều này. Và nếu Trung Quốc góp 40 tỉ USD thì vẫn còn thiếu tới 260 tỉ USD mới đủ như kế hoạch.
Vấn đề hóc búa liên quan tới việc cải tổ cấu trúc lãnh đạo IMF lại được “đá” lại cho tổ chức này. G20 chỉ nói vắn tắt chúng nên được giải quyết trước tháng 1/2011 mà không đưa ra hướng dẫn cụ thể nào.
Không biết tương lai thế nào, nhưng từ sau vụ sụp đổ của Lehman Brothers, dưới sự lãnh đạo của Strauss-Kahn, IMF đã tự nâng tầm vai trò khi cấp cho Hungary, Ukraine và nhiều quốc gia gặp khó khăn về tài chính khác các khoản vay khẩn cấp với tổng trị giá 50 tỉ USD. Không giống những người tiền nhiệm, ông Kahn không hề né tránh việc công khai ủng hộ những thay đổi chính sách. Gần đây, Kahn công khai gây áp lực với châu Âu nhằm tăng thêm quy mô của các gói kích thích kinh tế, đồng thời chỉ trích Mỹ không mạnh tay hơn trong vấn đề giải quyết tài sản độc hại của các ngân hàng.
Nếu những dự tính của G20 trở thành hiện thực và IMF thực sự đảm nhận một vai trò tích cực hơn trong hoạt động ổn định nền kinh tế thế giới, định chế này sẽ trở nên gần sát hơn với mục tiêu mà nhà kinh tế học John Maynard Keynes - người đóng vai trò quan trọng trong việc thành lập IMF, đã vạch ra. Keynes tuyên bố, IMF “không phải là một tổ chức nhân đạo kiểu Chữ thập đỏ, trong đó các nước giàu giải cứu các nước nghèo. Mà IMF phải là một cơ chế có mức độ cần thiết cao, ít nhất hữu ích cho cả các nước chủ nợ cũng như con nợ”. Hy vọng, việc trở lại với quan điểm này sẽ là mấu chốt trong quá trình tạo ra một IMF phiên bản 2.0?
Tuệ Minh (theo Time)