Điều bí mật mà Bác Hồ tiết lộ chính là mối quan hệ công tác trong thời gian ở Quốc tế Cộng sản giữa lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc với Ghêoócghi Đimitơrốp và Vaxin Côlarốp, hai nhà lãnh đạo kiệt xuất của phong trào công nhân Bulgaria. Chính mối quan hệ này đã đặt nền móng cho mối quan hệ Việt Nam - Bulgaria.

Cùng với việc sưu tầm tư liệu nhân kỷ niệm 50 năm chuyến thăm của Bác tới Bulgaria, chúng tôi đã tìm gặp các nhân chứng lịch sử (nay đã ở tuổi 80-90), những người đại diện cho hàng trăm nghìn người dân Bulgaria từng được đón Bác trong những ngày tháng 8 không thể nào quên, để tìm hiểu sâu sắc hơn tình cảm đặc biệt của nhân dân Bulgaria đối với Bác Hồ.

Đó là cụ Gơrigorơ Pôpốp, cựu Thiếu tướng an ninh, người đã được Bác Hồ ôm thắm thiết ở No vi Khan. "Những giây phút xúc động nhất vẫn còn in đậm trong tâm trí tôi và là một trong những khoảnh khắc quý giá nhất của một đời người", cụ kể lại.

Gia đình cụ Vaxinca Nikiphôrôva (93 tuổi) vinh dự có 4 người được gặp Bác Hồ tại lễ đón, mít tinh, chiêu đãi và tặng hoa Bác. Bà Maria Nikiphôrôva, con gái của cụ viết: "Những kỷ niệm về ngày 3/8/1957 đáng ghi nhớ vẫn còn đọng mãi trong ký ức tôi… Người mỉm cười, nụ cười ấm áp và âu yếm xoa đầu chúng tôi khi đón nhận những bó hoa hồng Bulgaria tươi thắm".

Cụ Iorơđan Tôncốp ở làng Perustixa, cách Sofia 147km về phía Đông Nam, dưới chân dãy núi Rôđôpi hùng vĩ, người đã được gặp Bác Hồ tại "hầm rượu vang" của làng khi mới 25 tuổi, xúc động nói: "Tôi vẫn còn nhớ mãi cái bắt tay nồng nhiệt với một bậc vĩ nhân. Dù chỉ trong giây lát ngắn ngủi, nhưng cũng đủ để bản thân tôi có cơ hội cảm nhận được lòng nhân ái của Người".

Ông Lâm Quang Huy vẫn còn giữ những kỷ niệm sâu sắc nhất về Bác Hồ muôn vàn kính yêu, khi ông còn đang là sinh viên, được cử làm phiên dịch tiếng Bulgaria trong những ngày Bác Hồ ở thăm Sofia.

Dấu ấn về Bác không chỉ nằm trong những trang sách hay tư liệu lưu trữ, trong ký ức của bạn bè Bulgaria, mà còn ở nhiều địa danh trên đất nước hoa hồng. Để bày tỏ tình cảm, lòng kính trọng và tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh, ngay sau khi Người qua đời, Đoàn Chủ tịch Quốc hội Bulgaria đã ra Sắc lệnh số 1.123 ngày 16/9/1969, đặt tên Liên hiệp Nhà trẻ ở khu phố "Emil Markov", Thủ đô Sofia và Nhà máy thiết bị xây dựng ở thành phố Stanke Dimitrov mang tên Hồ Chí Minh.

Nhân dịp kỷ niệm lần thứ 90 ngày sinh của Bác, Hội đồng nhân dân thành phố Sofia đã ra Nghị quyết số 10 ngày 13/5/1980, đặt tên đại lộ Hồ Chí Minh ở Thủ đô Sofia.

Phạm Quốc Bảo
Đại sứ Việt Nam tại Bulgaria