Ngày 21/5/2009, Ủy ban này chính thức khởi động và Phái đoàn ta cũng bắt đầu vào cuộc. Đối với những cán bộ ngoại giao đi mở đường như chúng tôi, đó là ngày đáng nhớ, đánh dấu bước đi mới của ASEAN chuyển sang giai đoạn xây dựng Cộng đồng cũng như của Việt Nam trong quá trình tham gia ASEAN và chuẩn bị cho năm Chủ tịch 2010.

Trước yêu cầu của Hiệp hội khi bước sang giai đoạn phát triển mới, việc lập ra CPR là đòi hỏi khách quan. Tuy đã ra đời được gần 40 năm, song hạn chế lớn của ASEAN là còn yếu về năng lực và thiếu một cơ chế hữu hiệu để bảo đảm các thỏa thuận và cam kết được triển khai một cách hiệu quả - một yếu tố ảnh hưởng không nhỏ đến kết quả hợp tác của Hiệp hội. Nay, khi đã có Hiến chương và chuyển sang xây dựng Cộng đồng, thì nhu cầu về một cơ quan "thường trực" làm đầu mối phối hợp chính giữa các kênh hợp tác của ASEAN càng trở nên cần thiết. Vì vậy, CPR trở thành bộ phận cấu thành trong bộ máy mới của ASEAN.

Vai trò của CPR được cụ thể hóa hơn nữa trong Quy chế được các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN thông qua tháng 7/2008, theo đó, Ủy ban có chức năng bao trùm khá rộng với nhiệm vụ chính là hỗ trợ hoạt động của các Bộ trưởng Ngoại giao và Bộ trưởng chuyên ngành trong Hội đồng Điều phối chung và các Hội đồng Cộng đồng, giám sát và phối hợp hoạt động với Tổng Thư ký và Ban Thư ký ASEAN để hỗ trợ quá trình triển khai xây dựng Cộng đồng, theo dõi và thúc đẩy hợp tác của ASEAN với các nước bên ngoài cũng như thực hiện các công việc khác do các Bộ trưởng giao phó… Có thể nói, CPR không chỉ là thay thế cho cơ chế Tổng Vụ trưởng ASEAN trước đây, mà còn tiếp nhận thêm nhiều chức năng khác với vai trò là cơ quan điều phối hợp tác chung trên các lĩnh vực của giai đoạn xây dựng Cộng đồng.

Đây chính là một trong những ưu tiên của ASEAN ngay khi Hiến chương có hiệu lực (15/12/2008) là triển khai thiết lập và đưa CPR vào hoạt động. Từ tháng 2/2009 các nước xúc tiến cử Đại sứ, Đại diện Thường trực và sau đó 3 tháng cuộc họp đầu tiên của CPR đã diễn ra với đủ đại diện 10 nước. Chỉ trong gần một năm, CPR dần đi vào vận hành ổn định và bước đầu xác định được vị trí trong bộ máy mới của ASEAN.

Với Việt Nam, việc nhanh chóng triển khai lập Phái đoàn Đại diện Thường trực có ý nghĩa nhiều mặt. Việt Nam là một trong những nước thành viên hoàn tất sớm nhất thủ tục phê chuẩn Hiến chương và là nước thứ hai (sau Singapore) cử Đại diện Thường trực. Điều này trước hết cho thấy chúng ta thực thi đúng Hiến chương, đồng thời quan trọng hơn là thể hiện chính sách coi trọng vị trí của ASEAN trong khu vực, mong muốn tham gia hợp tác và đóng góp tích cực, chủ động và có trách nhiệm hơn nữa vào nỗ lực chung của ASEAN xây dựng Cộng đồng. Ngoài ra, sự có mặt sớm của Phái đoàn ta trong CPR cũng là sự chuẩn bị cần thiết để Việt Nam đảm nhận nhiệm kỳ Chủ tịch ASEAN 2010.

Vì vậy, ngay khi đặt chân đến Jakarta, Phái đoàn đã khẩn trương cùng các nước thành viên khác thúc đẩy CPR đi vào hoạt động, đồng thời tập trung sức tạo dựng cơ sở vật chất của Cơ quan Đại diện và ổn định bộ máy. Nhờ có quyết tâm cao của toàn thể cán bộ nhân viên, chỉ trong thời gian ngắn, Phái đoàn ta đã hoàn thành được các ưu tiên nhiệm vụ đã đề ra. Những đóng góp của Phái đoàn trong giai đoạn đầu hình thành CPR cũng như sự chuẩn bị và sẵn sàng cho năm 2010 được các nước ASEAN và đối tác đánh giá cao. Đây thực sự là khởi đầu thuận lợi, tạo đà cho chúng ta tự tin thực hiện tốt trọng trách Chủ tịch ASEAN.

Năm 2010, với chủ đề là Năm ASEAN biến tầm nhìn thành hành động, CPR sẽ phải triển khai một khối lượng công việc lớn nhằm góp phần đẩy nhanh việc hiện thực hóa các khuôn khổ và mục tiêu đã có bằng hành động cụ thể. CPR sẽ tập trung phát huy tốt vai trò đầu mối chính, hỗ trợ việc triển khai Lộ trình xây dựng Cộng đồng, trong đó tiếp tục các bước để đưa Hiến chương vào cuộc sống và phát huy hiệu lực như xây dựng, hoàn thiện các văn bản và khuôn khổ pháp lý, đưa bộ máy và phương thức mới vào guồng vận hành, tham gia chuẩn bị nội dung phục vụ các Hội nghị Cấp cao và các sự kiện lớn khác, làm đầu mối triển khai quan hệ đối ngoại với việc tổ chức các cuộc họp Đối thoại tại Jakarta và phối hợp với Ban Thư ký ASEAN hỗ trợ hiệu quả công tác điều hành của nước Chủ tịch.

Trên cương vị Chủ tịch CPR, Phái đoàn ta có trách nhiệm điều hành hoạt động của Ủy ban trôi chảy và hiệu quả. Đây là nhiệm vụ khá nặng nề do khối lượng hoạt động của CPR mà Phái đoàn ta phải chủ trì ngày một tăng lên, không chỉ gồm các cuộc họp thường kỳ hàng tháng, mà còn các cuộc họp với các nước Đối thoại tại Jakarta, xúc tiến quan hệ với Đại sứ các nước Đối thoại và các nước bên ngoài tại ASEAN, tiếp tục tăng cường giám sát và nâng cao năng lực của Ban Thư ký ASEAN…

Năm 2009 khép lại, đánh dấu bước chuyển biến về chất của ASEAN hướng tới mục tiêu xây dựng Cộng đồng. Một năm qua đi với những công việc Phái đoàn ta đã làm được, tuy chỉ là bước khởi đầu nhưng có ý nghĩa không nhỏ, đặt nền móng cho sự phát triển lâu dài của Cơ quan Đại diện ta tại diễn đàn đa phương khu vực. Năm bản lề 2010 đã mở ra với kỳ vọng cao đan xen trách nhiệm lớn. Để hoàn thành những nhiệm vụ đề ra, Phái đoàn ta rất cần không chỉ quyết tâm cao mà quan trọng hơn là kế hoạch tốt và hành động hiệu quả. Nhân dịp này, chúng tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn chân thành và xin gửi lời chúc mừng Năm Mới đến Lãnh đạo Bộ Ngoại giao, các đơn vị trong Bộ, các Bộ, ngành liên quan đã và đang tiếp tục quan tâm chỉ đạo sát sao và phối hợp chặt chẽ, tạo điều kiện cho Phái đoàn hoàn thành tốt công tác trong năm qua cũng như làm tròn nhiệm vụ Chủ tịch CPR trong năm nay.

Vũ Đăng Dũng
Đại sứ, Trưởng Phái đoàn Đại diện Thường trực Việt Nam tại ASEAN