Với cách diễn giải thuyết phục và những ví dụ dễ hiểu, giáo sư Joseph Nye đã đối thoại một cách thông minh với nhiều học giả, chuyên gia, các nhà báo cũng như sinh viên ngoại giao trong cuộc tọa đàm. Dưới đây là tóm lược những ý kiến của giáo sư về sức mạnh mềm cùng những giá trị liên quan tới Việt Nam.

Không chỉ sức hút riêng

Việt Nam cần phát triển sức mạnh của riêng mình. Với điểm thuận lợi là tham gia tích cực vào các chương trình biến đổi khí hậu, có nguồn tài nguyên mạnh, nên kinh tế đang phát triển, có ứng dụng mạnh về công nghệ và internet,…tất cả làm nên sức hấp dẫn của một Việt Nam đang phát triển nhanh chóng đối với nhiều quốc gia, bằng nhiều cách khác nhau.

Việt Nam hoàn toàn có thể xây dựng quyền lực mềm bởi những thuận lợi và cơ hội hiện nay. Vấn đề là cần xây dựng hình ảnh của mình, tạo nên những ảnh hưởng để thu hút sự quan tâm của cộng đồng quốc tế, để các nước trong khu vực và trên thế giới biết đến và tin tưởng.

Việc Việt Nam làm Chủ tịch ASEAN trong năm 2010 là một trong những cơ hội để khẳng định mình khi Việt Nam thể hiện là một quốc gia chủ trương phát triển bền vững và quan tâm đến biến đổi khí hậu.

Cần cả “độc tố" riêng

Nước nhỏ cần có năng lực để tự bảo vệ mình. Chẳng hạn trường hợp của Singapore, họ có lý thuyết "con tôm nhiễm độc". Khi người ta biết con tôm đã bị độc thì sẽ dè chừng vì hiểu rằng ăn nó vào sẽ gây hậu quả nghiêm trọng. Việt Nam cũng cần một sức mạnh nào đó như một con tôm có "độc" để tự vệ. Bên cạnh đó, những người khác cũng phải được thuyết phục bởi lẽ phải của Việt Nam. Việt Nam cần có sức mạnh thu hút các quốc gia khác để họ lên tiếng, bảo vệ cho Việt Nam khi vấp phải vấn đề.

Việc quốc tế hóa vấn đề biển Đông là khôn ngoan, bởi khi vấn đề phải đối mặt với cả 10 nước Asean thì nó trở nên cẩn trọng hơn.

Khi Việt Nam phát triển quan hệ ngoại giao, không nên để bị rơi vào bẫy của một  cơ chế nhỏ hẹp, bất lợi cho mình mà nên theo một cơ chế rộng lớn hơn. Chẳng hạn, hiện nay, Việt Nam đang tham gia nhóm G77, trong các vấn đề hiện tại điển hình như biến đối khí hậu, những đồng minh như EU sẽ lên tiếng bảo vệ Việt Nam. Điều này rất có lợi.

Mềm dẻo trong áp dụng

Khó có thể nói sức mạnh cứng hay sức mạnh mềm, cái nào có trước. Thực tế cần có cả hai. Sẽ là sai lầm nếu nghĩ rằng cái này có trước cái kia. Chẳng hạn, Datlai Latma không có sức mạnh cứng nào nhưng lại có thể gặp các nhà lãnh đạo quốc tế. Đó là những sức mạnh mềm.

Nếu sử dụng sức mạnh cứng không đúng sẽ ảnh hưởng tới sức mạnh mềm. Nếu Việt Nam muốn đi đầu trong vấn đề biến đổi khí hậu và tăng cường sức mạnh mềm của mình thì cần phát triển các dự án đầu tư dài hạn tốt cho danh tiếng, vị thế của mình ở khía cạnh này. 

Đôi khi sức mạnh cứng không thay thế được sức mạnh mềm. Chẳng hạn, Trung Quốc tới Châu Phi đưa ra viện trợ lớn, nhưng lại đem lao động của họ tới khu vực này, điều đó đã làm mất cảm tình của người dân sở tại. Sử dụng quyền lực cứng có thể gây ra hậu quả tức thì và nhiều khi không dẫn tới đâu, chỉ tốt trong ngắn hạn, không tốt trong dài hạn.

Cách đi tới mục tiêu

Ba nguồn sức mạnh mềm không có cái nào quan trọng hơn cái nào, chẳng hạn, Iran khó chịu với các giá trị Mỹ (sự độc lập của phụ nữ), văn hóa có ảnh hưởng đến tư tưởng hay không còn phụ thuộc vào đối tượng hấp thụ (người dân Ấn độ thích xem phim của Bolywood hơn Holywood), hay chính sách có chính đáng mới gây nên ảnh hưởng. Do vậy, các nguồn lực có vai trò quan trọng hay không quan trọng lắm trong các trường hợp khác nhau.

Trong câu chuyện của Việt Nam, vai trò đi đầu của Việt Nam trong Asean, đối với các vấn đề toàn cầu là rất lớn. Internet ngày càng tham gia nhiều vào đời sống quốc tế, phục vụ nhiều cho phát triển, sẽ có lợi cho các quốc gia ứng dụng được công nghệ này vì có sự ngưỡng mộ của quốc gia khác. Việt Nam cũng có thể thúc đẩy xu hướng đi đầu trong cung cấp các dịch vụ cho khu vực nông thôn, sử dụng Internet để phát triển, quan tâm đến giáo dục, sử dụng những công nghệ mới trong phát triển. Ý tưởng là người dẫn đầu trong ứng dụng Internet trong phát triển là ý tưởng có thể giúp Việt Nam đạt được mục tiêu của mình.

- Giáo sư Joseph Nye hiện là Hiệu trưởng Trường Hành chính John F. Kennedy (thuộc Đại học Havard), từng là Trợ lý Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ dưới thời Tổng thống Clinton. Năm 2008, ông xếp thứ 6 trong số các học giả có ảnh hưởng lớn nhất trong vòng 20 năm qua và là người có ảnh hưởng lớn đến chính sách đối ngoại của Mỹ. Ông là chuyên gia trên nhiều lĩnh vực quan hệ quốc tế: quốc phòng, ngoại giao, chính sách đối ngoại, châu Á, châu Âu, chủ nghĩa khủng bố, vũ khí hạt nhân và Liên Hợp Quốc.   - Ông cũng là tác giả của hàng loạt các cuốn sách nổi tiếng: Quyền lực mềm: Các phương tiện để thành công trong nền chính trị thế giới (Soft Power: The Means to Success in World Politics), Tìm hiểu xung đột quốc tế (Understanding International Conflict), Trò chơi quyền lực: Cuốn tiểu thuyết của Washington (The Power Game: A Washington Novel)...   - Khái niệm "Quyền lực mềm" để chỉ khả năng để đạt được điều mình muốn mà không cần dùng đến sự đe dọa, cưỡng chế (cây gậy) hoặc cho tiền (củ cà rốt). Đó là cách thu hút, thuyết phục để người khác cũng muốn điều mình muốn. Nếu như "quyền lực cứng" là sức mạnh quân sự, kinh tế của một quốc gia, "quyền lực mềm" được Joseph Nye định nghĩa là "khả năng đoạt lấy thứ mình muốn thông qua sự hấp dẫn thay vì ép buộc. Nó xuất phát từ sự hấp dẫn về văn hoá, tư tưởng chính trị và các chính sách của một quốc gia"

 

Thành Châu