Xin Đại sứ cho biết những vấn đề nóng nhất tại Hội nghị ngoại giao 27 lần này?

Vấn đề nóng nhất là theo đúng chủ đề hội nghị. Hiện nay, triển khai Nghị quyết của Đại hội Đảng lần thứ XI, chúng ta bàn về vấn đề hội nhập quốc tế như thế nào. Nếu như trước đây chúng ta chỉ nhấn mạnh hội nhập kinh tế quốc tế thì bây giờ bàn hội nhập quốc tế như thế nào. Như vậy nội hàm đã tăng lên. Đại hội XI đã đưa ra nhiều nhiều vấn đề mới trong đối ngoại như bảo vệ lợi ích quốc gia, lợi ích dân tộc. Đó là những vấn đề Hội nghị lần này cũng đang tập trung thảo luận, quán triệt tinh thần nghị quyết và làm sao triển khai tốt nhất Nghị quyết của ĐH XI.

Tiến trình đàm phán nâng cấp quan hệ đối tác chiến lược Việt Nam và Mỹ hiện nay như thế nào? Nếu nâng cấp quan hệ thì Việt Nam mong muốn mở rộng hơn trong lĩnh vực nào, thưa Đại sứ?

Sau 16 năm, quan hệ Việt - Mỹ đã phát triển vượt bậc và trên tất cả lĩnh vực, khá toàn diện, có khuôn khổ hợp tác rõ ràng trên tất cả mọi mặt từ ngoại giao, chính trị, an ninh, khoa học, giáo dục, thương mại, đầu tư… Lãnh đạo hai nước đã nhiều lần phát biểu mong muốn đưa quan hệ Việt - Mỹ lên tầm cao mới. Nhưng tầm cao đó thế nào, nội hàm, tên gọi của quan hệ đó thế nào thì vẫn đang trong quá trình đàm phán.

Việt Nam có lợi gì từ việc Mỹ nêu rõ lập trường họ duy trì vai trò ở châu Á – Thái Bình Dương?

Việt Nam hoan nghênh tất cả đóng góp của tất cả các nước cho hòa bình, ổn định và phát triển của khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Mọi đóng góp đó VN đều hoan nghênh, kể cả từ Mỹ.

Sự nổi lên của Trung Quốc có được đề cập trong làm việc của Đại sứ với phía Mỹ?

Sự nổi lên của Trung Quốc có lẽ cả thế giới đều bàn đến. Tôi đã tiếp xúc nhiều với chính giới Mỹ, từ Bộ Ngoại giao, Quốc phòng, Hội đồng An ninh Quốc gia, các Thượng nghị sĩ, Hạ nghị sĩ Mỹ, các học giả Mỹ, họ nói nhiều về sự nổi lên của Trung Quốc. Tôi cũng nói với họ rằng, sự nổi lên của Trung Quốc đối với Việt Nam có cả thách thức và cơ hội. Chúng tôi nhìn thấy cơ hội nhiều hơn nhưng cũng thấy rõ những thách thức. Còn phía Mỹ, họ cũng nói rõ Mỹ mong muốn Việt Nam có quan hệ tốt với Trung Quốc và cả với Mỹ.

Việt Nam nên làm thế nào để cân bằng và hưởng lợi từ quan hệ với Trung Quốc và Mỹ?

Tôi không thích từ cân bằng. Chính sách của Đảng và Nhà nước đã nói rất rõ, Việt Nam thi hành chính sách ngoại giao độc lập tự chủ, đa dạng hóa, đa phương hóa. Chúng ta có quan hệ tốt và mong muốn phát triển quan hệ tốt với tất cả các nước, với cả Trung Quốc, cả Mỹ, các nước ASEAN, các nước châu Âu… trên cơ sở độc lập tự chủ. Nguyên tắc lớn trong tất cả các mối quan hệ đó là theo Hiến chương LHQ, luật pháp quốc tế, bình đẳng, cùng có lợi, tôn trọng độc lập chủ quyền, không can thiệp công việc nội bộ của nhau. Khi nêu những nguyên tắc lớn đó, phía Mỹ cũng rất đồng ý. Tôi nghĩ rằng mối quan hệ rất đa dạng như vậy theo đúng chủ trương như vậy thì chúng ta muốn quan hệ tốt với tất cả. Chúng ta không dùng quan hệ nước này để chống nước kia, không quan hệ Trung Quốc để chống Mỹ, cũng không dùng quan hệ với Mỹ để chống Trung Quốc.

Một số lưu ý của Đại sứ đối với các doanh nghiệp Việt Nam trong việc làm ăn với doanh nghiệp Mỹ?

Trong những năm qua quan hệ kinh tế thương mại Việt – Mỹ phát triển rất nhanh chóng. Trong 10 năm qua quan hệ thương mại tăng lên 40 lần, một con số rất ấn tượng. Năm 2011 kim ngạch thương mại hai nước đạt được trên 20 tỷ đô la. VN xuất siêu lớn sang Mỹ. Hàng xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam là sang Mỹ. Cảm nhận của tôi là các doanh nghiệp Mỹ ngày càng quan tâm đến thị trường Việt Nam. Có thể nói hàng tuần tôi đều tiếp các doanh nghiệp Mỹ. Tháng nào cũng có hiệp hội doanh nghiệp khác nhau của Mỹ ở Washington D.C và các địa phương tôi đến thăm muốn có tiếp xúc, tìm hiểu cơ hội kinh doanh, đầu tư ở Việt Nam.

Về các danh nghiệp VN, tôi cũng tiếp một số doanh nghiệp Việt Nam sang tìm hiểu đầu tư làm ăn tại Mỹ. Tuy nhiên sự chủ động của doanh nghiệp Việt Nam vào thị trường Mỹ, đặc biệt chủ động trong quá trình VN và Mỹ tham gia đàm phán TPP so với doanh nghiệp Mỹ còn kém nhiều. Các doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động hơn nữa, các hiệp hội doanh nghiệp cần chủ động có ý kiến với Chính phủ, đoàn đàm phán để bảo vệ quyền lợi của mình trong quá trình đàm phán.

Trong đàm phán TPP, duy nhất có hiệp hội Dệt may chủ động cử đại diện đi tham gia cùng đoàn đàm phán Việt Nam. Các hiệp hội khác có lẽ chưa quan tâm đúng mức. Trong khi đó các hiệp hội công nghiệp của Mỹ họ quan tâm rất lớn, vận động hành lang đoàn đàm phán rất ghê để bảo vệ quyền lợi của mình. Cũng có những hiệp hội vì quyền lợi của mình sẽ ảnh hưởng đến lợi ích của Việt Nam. Có những hiệp hội làm ăn với Việt Nam đã nhiều thì chính là người bảo vệ lợi ích của chúng ta và đấu tranh lại với đoàn đàm phán Mỹ. Do đó, doanh nghiệp càng tham gia tích cực bao nhiêu thì càng bảo vệ lợi ích của mình bấy nhiêu.

Học phí tại Houston rất rẻ!   Trả lời phỏng vấn TG&VN về cảm nhận khi dự Hội nghị Ngoại giao 27, ông Lê Dũng, Tổng lãnh sự Việt Nam tại Houston (Texas, Mỹ) cho biết: “Tôi rất vui vì đây là hội nghị diễn ra ngay sau Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ 11. Chúng tôi về nước để quán triệt đường lối chủ trương đối ngoại của Đảng và Nhà nước. Đây là cơ sở, là cái “gậy” để đẩy mạnh , thúc đẩy gắn kết nước sở tại với Việt Nam. Thông qua đó vừa thúc đẩy quan hệ chính trị nhưng cũng coi trọng quan hệ kinh tế, làm sao thu hút nhiều đầu tư nước ngoài, thúc đẩy quan hệ kinh tế thương mại, đầu tư và bên cạnh đó thúc đẩy thêm các mảng khác. Ví dụ như ở địa bàn của tôi, ngoài kinh tế, thương mại, giáo dục cũng là một mảng rất quan trọng cần được đẩy mạnh. Texas là trung tâm lớn thứ ba của nước Mỹ. Hiện có khoảng 5000 sinh viên Việt Nam theo học ở đó. Houston là địa điểm rất thuận lợi vì học phí rất rẻ, chỉ khoảng 5.000-15.000 USD, khó có nơi nào cạnh tranh được.”

Hoạt động quảng bá hình ảnh Việt Nam tại Mỹ và công tác kiều bào của Sứ quán được triển khai như thế nào, thưa Đại sứ?

Về việc quảng bá hình ảnh, có thể nói Việt Nam có một vị trí đặc biệt tại Mỹ, Nói đến Việt Nam, người dân Mỹ nào cũng biết. Đấy cũng là lợi thế của chúng ta. Nhưng biết về đất nước Việt Nam đổi mới không phải ai cũng biết. Kể các nhà học giả, trí thức, nhiều người nhìn nhận VN chỉ thông qua chiến tranh. Công tác quảng bá để người Mỹ hiểu hơn về Việt Nam còn nhiều việc phải làm. Sứ quán đã có có nhiều hoạt động như tổ chức nhiều chuyến đi của Đại sứ và nhân viên sứ quán đến địa phương; phối hợp các bang, trường Đại học của Mỹ tổ chức tuần, tháng, hoặc thậm chí có trường Đại học tổ chức Năm Việt Nam tại Mỹ. Chúng tôi cũng đã hỗ trợ một số các hoạt động quảng bá hình ảnh Việt Nam, giới thiệu lịch sử, tranh ảnh Việt Nam nhưng những hoạt động đó chưa thấm vào đâu. Tôi muốn có sự phối hợp với các bộ ngành ở các địa bàn trọng điểm và hoạt động này phải mạnh mẽ hơn nữa.

Về công tác kiều bào, có thể nói Mỹ là một địa bàn trọng tâm bởi vì trong tổng số 4 triệu kiều bào ta ở nước ngoài thì 2 triệu người đang sinh sống và học tập ở Mỹ (chiếm một nửa). Tôi cũng có dịp tiếp xúc với một số cộng đồng người Việt ở các bang và thấy rằng thấy tâm tư, tình cảm chung của họ là rất quan tâm đến tình hình phát triển, an ninh đất nước và mong muốn của kiều bào là làm sao đất nước ổn định, phát triển đi lên. Đó là điều đáng được trân trọng. Tôi cũng nhận được nhiều đóng góp ý kiến thẳng thắn. Qua đó tôi thấy được sự chân tình, tấm lòng của người xa Tổ quốc, hướng về Tổ quốc và cũng có nhiều điều đáng suy nghĩ. Công tác người Việt ở Mỹ cũng là một công tác trọng tâm của sứ quán.

Xin Đại sứ cho biết thái độ của Việt kiều ở Mỹ với các vấn đề an ninh chủ quyền biển đảo của Việt Nam?

Phải nói rằng Việt kiều rất quan tâm các vấn đề an ninh chủ quyền biển đảo trong nước. Nếu theo dõi trên mạng sẽ thấy rõ điều đó. Qua những cuộc gặp của tôi với cộng đồng người Việt, báo chí người Việt Nam ở hải ngoại hỏi rất nhiều về vấn đề này. Tôi khẳng định rõ với báo chí của người Việt ở Mỹ rằng, đối với người Việt Nam, chủ quyền quốc gia toàn vẹn lãnh thổ luôn là vấn đề rất thiêng liêng, thiêng liêng với mọi người dân Việt Nam cả trong và ngoài nước. Vấn đề quan trọng là bình tĩnh xử lý các khác biệt, làm sao để duy trì được môi trường hòa bình ổn định để phát triển đất nước và giải quyết những khác biệt đó trên cơ sở đàm phán và luật pháp quốc tế.

Kim Chung (ghi)