Sụt cả lượng lẫn giá

Theo ông Trương Đình Hòe, Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) một trong những nguyên nhân chính khiến xuất khẩu thủy sản giảm là do suy thoái kinh tế thế giới làm giảm nhu cầu tiêu thụ, nhất là những mặt hàng đắt tiền như tôm và cá ngừ. Điều này giải thích lý do 5 tháng đầu năm, xuất khẩu tôm của cả nước chỉ đạt 32,6 ngàn tấn, giảm 1,9% về khối lượng so với cùng kỳ năm 2008. Sản lượng cá ngừ xuất khẩu trong 4 tháng cũng chỉ đạt 8.870 tấn, giảm tới 20,4% so với cùng kỳ. Với cá tra, cá basa tuy xuất 116.600 tấn, tăng 1,5% so với cùng kỳ nhưng là mức tăng thấp nhất trong 10 năm gần đây.

Không những thế, các mặt hàng thủy sản Việt Nam cũng đang sụt giảm nghiêm trọng về giá. Gần đây, giá một trong những mặt hàng thủy sản thế mạnh là cá tra xuất sang thị trường EU bình quân chưa tới 2,5USD/kg, trước kia là 2,6-3 USD/kg và vẫn có chiều hướng sụt giảm. Hơn nữa, nhiều sản phẩm thủy sản Việt Nam ngày càng mất thế cạnh tranh so với các nước như tôm, thường bán thấp hơn 0,1-0,2 USD/kg so với Thái Lan.

Khó cả đầu vào lẫn đầu ra

Thực sự chưa bao giờ ngành thủy sản đối mặt với hàng loạt khó khăn như lúc này, ông Hòe nhận định. Trong nước, nguồn nguyên liệu thiếu khiến các nhà máy chạy cầm chừng, trong khi thị trường xuất khẩu bị thu hẹp.

Theo VASEP, hiện thủy sản Việt Nam chỉ còn 138 thị trường với 80 loại sản phẩm khác nhau, giảm 21 thị trường so với năm 2008. Thêm nữa hàng rào kỹ thuật vẫn đang được nhiều nước nhập khẩu dựng lên ngày một dày. VASEP lo ngại một số tờ báo, trang web... tại các thị trường Pháp, Tây Ban Nha, Ý, Mỹ… gần đây đưa thông tin hạ uy tín sản phẩm cá tra, ba sa của Việt Nam để bảo vệ sản phẩm trong nước của họ, sẽ còn gia tăng trong thời gian tới.

Đấy là đầu ra, còn đầu vào? Nhiều nhà máy đang đói nguyên liệu, hoạt động cầm chừng với 30% công suất. Nguyên nhân là do sản lượng nuôi giảm mạnh. Theo ước tính, sản lượng thủy sản nuôi trồng 5 tháng đầu năm đạt 748 nghìn tấn, giảm 0,5% so với cùng kỳ. Với con tôm, giá giảm mạnh khiến nhiều người nuôi thua lỗ nên bỏ trống khoảng 30% diện tích nuôi. Chưa kể thời tiết diễn biến bất thường, tôm chết khiến người dân càng không mặn mà.

Còn người nuôi cá tra, basa gặp khó khăn do giá thức ăn thủy sản đang tăng chóng mặt. Ông Nguyễn Quang Trường, Giám đốc Công ty Xuất khẩu thủy sản Biển Đông cho biết, khoảng 3 tháng trước, giá đậu nành (chiếm 40% thành phần thức ăn thủy sản) khoảng 200 USD/tấn, nhưng giờ đã là 500 USD/tấn. Trong khi người nuôi cá lại không tiếp cận được nguồn vốn vay hỗ trợ lãi suất của Nhà nước. Các công ty chế biến thức ăn không bán chịu cho người dân như các năm trước, vì nông dân vẫn chưa trả được nợ cũ khiến tình hình càng bi đát hơn. Giá cá giảm trong bối cảnh tại các vùng nuôi trọng điểm diện tích nuôi giảm từ 20 - 40% so với cùng kỳ năm trước.

Điểm sáng duy nhất của ngành là sản lượng thủy sản khai thác 5 tháng ước tính đạt 988,4 nghìn tấn, tăng 8,3% so với cùng kỳ năm trước.

Hy vọng cuối năm

Hội chợ Thủy sản quốc tế Vietfish 2009 vừa diễn ra tại TP.HCM được các doanh nghiệp xem như là cơ hội xúc tiến xuất khẩu trên “sân nhà”.

Từ giữa tháng 5, khoảng 5.000 tấn phi lê cá tra đã lên đường sang Nga sau thời gian gián đoạn từ cuối năm 2008. Trong hạn ngạch xuất sang Nga năm nay, các nhà xuất nhập khẩu hai nước đã cam kết khoảng 90.000 tấn cá tra. Còn trong khuôn khổ Vietfish 2009, Công ty FDA Registrar của Mỹ tổ chức hội thảo Làm thế nào để đạt được những yêu cầu theo quy định của FDA cho các DN thủy sản VN. Trong 5 tháng qua xuất khẩu thủy sản sang thị trường Mỹ đạt 228 triệu USD, tăng 8% so với cùng kỳ năm ngoái và hiện chiếm 16,7% thị phần xuất khẩu thủy sản.

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp VN cải thiện tích cực về các tiêu chuẩn vệ sinh, nên được Thanh tra EU cấp phép cho 301 doanh nghiệp được xuất vào thị trường EU. Cục Quản lý Chất lượng Nông lâm sản và Thủy sản (Nafiqad) cũng thông báo việc Cục Kiểm dịch Động thực vật LB Nga gửi công thư thông báo danh sách 30 doanh nghiệp chế biến thuỷ sản nói chung được phép xuất vào Nga.

Bộ NN&PTNT cũng vừa tổ chức hội thảo xây dựng Kế hoạch hành động quốc gia về phát triển bền vững ngành thủy sản giai đoạn 2010 - 2012. Hội thảo ghi nhận ý kiến đóng góp của các chuyên gia và địa phương trong xây dựng vùng nuôi, quy mô khai thác, công nghệ chế biến... để tổng hợp thành kế hoạch hành động trình Chính phủ phê duyệt. Cùng đó 5 tháng qua, VASEP đã tổ chức hai đoàn doanh nghiệp đi tham dự hội chợ thủy sản quốc tế ở Mỹ và EU đang mở ra cơ hội mới.

Nhưng theo dự báo của VASEP, sản lượng xuất khẩu thủy sản sẽ tiếp tục giảm và có thể giá trị cả năm sẽ chỉ đạt 4 tỉ USD, thấp hơn năm 2008 là 0,5 tỉ USD. Tức là xuất khẩu thủy sản sẽ tăng trưởng âm trong năm nay.

Dương Liễu (tổng hợp)