Theo các học giả thì ngoại giao tài nguyên là một khái niệm chưa được quan tâm đúng mực trong chiến lược của Australia. Mặc dù các chính phủ trước đây thỉnh thoảng tìm cách gắn cơ sở tài nguyên thiên nhiên của Australia với những kết quả chính sách đối ngoại và an ninh nhưng điều này vẫn chưa được thực hiện theo bất kỳ cách thức có hệ thống hoặc bền vững nào. Là một đất nước cam kết với những nguyên tắc thị trường tự do, ý tưởng ''sức mạnh tự nhiên'' chưa là trung tâm của cuộc tranh luận chính trị quốc gia. Trong khi đó, nhiều người cho rằng nếu có chiến lược ngoại giao tài nguyên bài bản, nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú của Australia sẽ trở thành công cụ can dự vào châu Á của Canbera trong tương lai. Tài nguyên thiên nhiên sẽ là một phần cơ bản trong các quan hệ song phương rộng lớn hơn của Australia với Trung Quốc và Ấn Độ.

Mới đây, Viện Chính sách Chiến lược Australia (ASPI) công bố một nghiên cứu có tên ''Một sức mạnh thiên nhiên - Những thách thức đối với ngoại giao tài nguyên của Australia ở châu Á" của hai chuyên gia về an ninh quốc gia nước này là Richard Leaver và Carl Ungerer, trong đó cho rằng các nguồn tài nguyên thiên nhiên của nước này đang giúp cung cấp năng lượng cho châu Á và Canbera nên sử dụng ảnh hưởng đó để giành thêm sức mạnh chính trị trong khu vực. Báo cáo cũng cho rằng Australia chưa sử dụng những mặt hàng xuất khẩu của mình "cho những tính toán lợi ích quốc gia rộng lớn hơn'". Cùng với việc Australia xuất khẩu quặng sắt, khí tự nhiên và urani, những thành phần chủ yếu cho sự tăng trưởng kinh tế ở Trung Quốc và Ấn Độ, ASPI muốn Chính phủ Australia thúc đẩy sức mạnh chính trị lớn hơn từ việc cung cấp các nguồn tài nguyên thiên nhiên.

Việc Chính phủ của cựu Thủ tướng Kevin Rudd từ chối bán urani cho Ấn Độ để sử dụng trong các nhà máy điện hạt nhân vì New Dehli chưa ký Hiệp ước không phổ biến hạt nhân (NPT) là một bằng chứng cho thấy sự thiếu vắng ngoại giao tài nguyên của Australia. Trong khi đó, Australia đã lại bán urani cho một bên chưa ký NPT là Đài Loan thông qua Mỹ. Ấn Độ hiện là đối tác thương mại lớn thứ tư của Australia. Tuy nhiên, mặt hàng mà Chính phủ Ấn Độ "khao khát" nhất từ Australia là urani. Nghiên cứu của ASPI cho rằng Australia có thể theo gương Mỹ và ký một thỏa thuận hạt nhân dân sự song phương với Ấn Độ nhằm bảo đảm rằng urani không được chuyển sang sử dụng cho những mục đích quân sự. Đồng tác giả của nghiên cứu, Giám đốc Dự án An ninh Quốc gia của ASPI Carl Ungerer cho rằng việc Chính phủ Australia vẫn bảo vệ các nguyên tắc không phổ biến vũ khí hạt nhân và từ chối cung cấp urani cho ngành công nghiệp hạt nhân dân sự ở Ấn Độ đã ảnh hưởng đến quan hệ song phương và là một trở ngại ngăn cản những quan hệ chiến lược gần gũi hơn.

Các tác giả của nghiên cứu cho rằng Australia nên đánh giá lại ý tưởng rằng thị trường hàng hóa hoàn toàn là một vấn đề thương mại, không có sự can thiệp của nhà nước, đồng thời kêu gọi Canbera phải sử dụng những công cụ ngoại giao phức tạp hơn có liên hệ với sức mạnh hàng hóa lớn của Australia. Tài nguyên thiên nhiên được cho là sẽ trở thành một nhân tố lớn khi Australia tìm cách xử lý với một nước Trung Quốc đang nổi lên và một nước Ấn Độ đang ganh đua. Trong khi đó, thuế cao hơn đánh vào các công ty khai khoáng có thể đem lại lợi ích cho dân chúng Australia trước mắt nhưng về lâu dài sẽ ảnh hướng lớn đến ngành khai khoáng khổng lồ của nước này.

Minh Châu