Hiện Trung Quốc đang chuẩn bị triển khai một phần của dự án trị giá 3 tỷ USD giành quyền khai thác mỏ đồng Aynak ở vùng núi phía Nam Kabul. Dự án này có thể sẽ bơm hàng trăm triệu USD tiền sở hữu khai thác và thuế vào ngân sách hạn hẹp của Afghanistan, tạo ra hàng ngàn việc làm cần thiết. Tuy nhiên, Bắc Kinh đang đối mặt với vô số nguy cơ trong việc hoàn thành dự án và giành quyền khai thác mỏ đồng với khoảng 240 triệu tấn quặng lộ thiên.

Những kẻ nổi dậy do Taliban cầm đầu hoạt động trong khu vực rộng lớn ở Logar và Wardak, vùng đất rất phong phú về khoáng sản, trong khi Trung Quốc phải hoàn tất xây dựng cơ sở hạ tầng cho dự án theo thỏa thuận, trong đó có cả tuyến đường sắt quốc gia đầu tiên của Afghanistan.

Mặc dù Trung Quốc chỉ đóng góp một phần nhỏ so với Mỹ trong khoản cam kết quốc tế tài trợ hơn 25 tỷ USD cho Afghanistan kể từ năm 2001, Chính quyền Mỹ vẫn không có lời than phiền nào. Lý giải cho điều này là sự đầu tư của Trung Quốc vào Aynak diễn ra cùng lúc với những nỗ lực của chính quyền mới nhằm kết thúc chiến tranh và tái ổn định cuộc sống của người dân Afghanistan nghèo. Theo thừa nhận của ông Abdel Rahman Ashraf, trưởng cố vấn về khoáng sản và năng lượng của Tổng thống Afghanistan: "Chúng tôi không thể giải quyết các vấn đề về an ninh và Taliban bằng lực lượng quân đội". Trên thực tế, những hoạt động ngăn chặn Taliban và bảo vệ an ninh trong vùng mà Mỹ đang tiến hành đã tạo điều kiện cho Trung Quốc thực hiện việc khai thác thu bạc tỷ.

Theo thỏa thuận, đến năm thứ 7 của dự án, toàn bộ lực lượng lao động tại đây sẽ là người Afghanistan. Sẽ có khoảng 10.000 công nhân được tuyển vào làm việc tại Aynak và mỏ than ở miền Trung Afghanistan. Bên cạnh đó, dự án cũng giúp tạo ra hàng chục nghìn việc làm không trực tiếp khác. Các công việc chuẩn bị bên lề đã được khởi động. Tuy nhiên phải cần vài năm nữa thì Tập đoàn xây dựng và luyện kim Trung Quốc (MCC) mới bắt đầu triển khai dự án sản xuất trong vòng 15-20 năm tới.

Ngoài việc an ninh bất ổn, một trong thách thức khác là việc vận chuyển các nguyên vật liệu, thiết bị từ Pakistan và Trung Á đến quốc gia không có biên giới biển này. Bên cạnh đó, kinh nghiệm của Kabul trong việc giải quyết những dự án  đồ sộ, tình trạng tham nhũng, các thể chế luật pháp thiếu chặt chẽ và khủng hoảng kinh tế toàn cầu cũng là những vấn đề phải tính đến.

Trong khi đó, vào tháng 1/2008, báo cáo của một tổ chức nghiên cứu ở châu Âu đã cảnh báo nguy cơ tiềm ẩn về "thảm họa môi trường và xã hội" nếu Aynak không được quản lý hợp lý, bởi đây là khu vực định cư của khoảng 90.000 người và là nguồn cung cấp nước cho Kabul. Trong khi đó, đại diện chính phủ Afghanistan cam kết sẽ yêu cầu MCC thực hiện các biện pháp nghiêm ngặt, trong đó có các hệ thống lưu kho các chất thải độc hại thải ra từ quá trình nung chảy đồng.

Theo nghiên cứu về địa chất học của Mỹ, ngoài kim loại đồng, Afghanistan cũng có tiềm năng dầu mỏ với khoảng 1,5 tỷ thùng dầu và 15.000 tỷ mét khối khí tự nhiên hầu như chưa được khai thác đến và mỏ quặng sắt Haijigak cũng tại Aynak có trữ lượng ước tính đến 60 tỷ tấn.

Vĩnh Tiến (Theo McClatchy Newspapers)