Kinh tế: Khả thi

Cuộc đối thoại giữa ba nền kinh tế lớn nhất thế giới là rất cần thiết và có thể khả thi, ít nhất trong lĩnh vực kinh tế. Trên thực tế, Mỹ, Nhật Bản và Trung Quốc đã trở nên ngày càng phụ thuộc lẫn nhau, đặc biệt là trong bối cảnh cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu hiện nay. Cả Mỹ và Nhật đang phải gánh chịu những hậu quả từ cuộc khủng hoảng này trong khi tình hình kinh tế Trung Quốc vẫn đầy khả quan. Không chỉ Mỹ mà hiện cả Nhật cũng đang mong muốn tìm kiếm sự hỗ trợ từ Trung Quốc.

Một trong những mục tiêu chính của Bộ trưởng Tài chính Mỹ Timothy Geithner khi thăm Trung Quốc đầu tháng 6 vừa qua chắc chắn là để thuyết phục Bắc Kinh mua thêm trái phiếu Mỹ. Tương tự, Nhật Bản có thể hy vọng rằng Trung Quốc sẽ mua thêm hàng hóa từ Nhật. Còn Trung Quốc vì đang muốn đa dạng hóa nguồn dự trữ ngoại tệ khổng lồ sẽ tìm kiếm mối quan hệ chặt chẽ hơn với Nhật Bản.

Trước đó, đã có các cuộc đối thoại kinh tế song phương được tổ chức rất tốt. Trung Quốc đã có 7 vòng đối thoại kinh tế chiến lược với Mỹ từ năm 2005, còn đối thoại kinh tế Trung - Nhật bắt đầu từ năm 2007. Ngoài ra, đàm phán có thể sẽ tập trung vào các vấn đề thuộc mối quan tâm chung như tình hình châu Á nói chung, các vấn đề toàn cầu, biến đổi khí hậu và năng lượng.

Tuy nhiên, cuộc đối thoại ba bên đầu tiên này có thể sẽ trở nên vô nghĩa nếu chỉ là một cơ hội để các bên tham dự nói lên quan điểm của mình. Nếu cuộc đối thoại không trở thành một cơ chế chính thức như các cuộc đối thoại Trung Quốc-Mỹ, Trung Quốc-Nhật Bản hay Mỹ-Nhật Bản hiện nay, lúc đó đối thoại không thể giải quyết các vấn đề quan trọng.

An ninh: Khó nói

Ngoài kinh tế, vấn đề bức thiết trong mối quan tâm chung giữa ba nước là thách thức ngày càng tăng đối với an ninh ở khu vực Đông Bắc Á sau những hành động gây lo ngại từ CHDCND Triều Tiên, đặc biệt sau vụ thử hạt nhân hôm 25/5. Tuy nhiên, đây là vấn đề thực sự gai góc. Về nguyên tắc, các vấn đề như Triều Tiên sẽ không được đem ra thảo luận vì Hàn Quốc không tham dự cuộc đối thoại này. Còn nhớ, sáng kiến tổ chức đối thoại đa phương lần đầu tiên được Trung Quốc đưa ra với Chính quyền của Tổng thống Bush, nhưng đã không được thực hiện vì Washington lo rằng Seoul sẽ phản đối động thái này.

Một trở ngại nữa là bản chất phức tạp trong mối quan hệ hiện nay giữa Trung Quốc và Nhật Bản. Hai nước từ lâu vẫn có nhiều bất đồng về lịch sử lãnh thổ. Đấy là chưa kể Nhật Bản đang có kế hoạch mua thêm nhiều máy bay chiến đấu hiện đại của Mỹ để tiếp tục đối phó với việc hiện đại hóa quân sự của Trung Quốc. Chắc chắn cuộc chạy đua vũ trang như vậy sẽ phá hoại tương lai của cuộc đối thoại tay ba Trung Quốc-Mỹ-Nhật Bản.

Ngoài ra, nếu Mỹ vẫn tiếp tục tăng cường sự hiện diện quân sự thông qua các nước đồng minh trong khu vực, lúc đó đối thoại tay ba chỉ là một diễn đàn. Quan trọng hơn, nếu cuộc đối thoại không nhằm mục đích xóa bỏ liên minh quân sự do Mỹ cầm đầu trong khu vực, nó không thể dẫn đến việc chấm dứt căng thẳng.

Dù sao cuộc đối thoại tay ba Trung Quốc - Mỹ - Nhật Bản vẫn có ảnh hưởng quan trọng đối với khu vực Đông Bắc Á. Đây sẽ là lần đầu tiên liên minh chiến lược Mỹ - Nhật Bản thảo luận các vấn đề toàn cầu và khu vực với Trung Quốc - đối thủ truyền thống trong khu vực. "Với cuộc khủng hoảng tài chính và vấn đề gai góc bán đảo Triều Tiên, những thứ sẽ đặt ra vấn đề an ninh, các quốc gia trong khu vực chắc chắn cần một chiến lược dài hạn thông qua thảo luận", Pang Zhongying, một chuyên gia quan hệ quốc tế tại Đại học Nhân dân (Renmin) của Trung Quốc nói. Tuy nhiên, để làm được điều này thì còn quá nhiều việc phải làm chứ không chỉ đơn giản là một vài cuộc đối thoại.

Trước mắt, ba nước cần nghiên cứu thành lập một cơ chế an ninh tập thể, cần thảo luận vấn đề hạt nhân của Triều Tiên cũng như liên minh quân sự do Mỹ cầm đầu trong khu vực. Cơ chế an ninh tập thể có thể thay thế liên minh do Mỹ cầm đầu ở Đông và Đông Bắc Á, trong đó gồm Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Triều Tiên và thậm chí cả Nga.

Kim Đình