Chìa khóa để hiểu rõ cách tiếp cận châu Á là tính thực dụng. Người châu Á luôn tìm cách thích nghi và thay đổi. Trong quá khứ, châu Á đặt ưu tiên hàng đầu là bảo vệ chủ quyền quốc gia và luôn lo lắng việc tham gia các diễn đàn đa phương sẽ làm mờ nhạt chủ quyền. Giờ đây, nhằm đối phó lại dịch bệnh, khủng hoảng tài chính, biến đổi khí hậu… hầu hết các quốc gia châu Á đều hiểu rằng hợp tác hành động không ảnh hưởng, thậm chí còn củng cố thêm sự toàn vẹn chủ quyền. Chẳng hạn, mặc dù mất nhiều lòng tin vào Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) sau cuộc khủng hoảng tài chính khu vực năm 1997, châu Á vẫn đóng góp hàng tỷ USD cho IMF trong cuộc khủng hoảng tài chính vừa qua.

Có một sự thay đổi quan trọng khác trong thái độ của châu Á cho thấy quan điểm thực dụng của châu lục này. Thay vì quan tâm tới tính hợp pháp, hay đơn giản là giành thêm số ghế tại các tổ chức quốc tế, châu Á ngày càng quan tâm nhiều đến tính hiệu quả của chúng. Châu Á sẵn sàng chấp nhận vai trò và ảnh hưởng của Mỹ trong các tổ chức toàn cầu cũng như không tỏ ra phản đối chiếc ô an ninh của Mỹ ở châu Á - Thái Bình Dương.

Tại một cuộc hội thảo mới đây ở Singapore, một câu hỏi quen thuộc được đặt ra là liệu châu Á có đóng vai trò lãnh đạo trong giải quyết các thách thức toàn cầu? Câu trả lời từ các đại biểu Trung Quốc và Ấn Độ rất ấn tượng. Họ cho rằng với việc chăm sóc và chăm sóc tốt hơn trên 2 tỷ người, hai nước này đã đóng một vai trò lớn đối với ổn định và trật tự của thế giới. Trên thực tế, nếu đời sống của hơn 4 tỷ dân châu Á tiếp tục được cải thiện, thế giới chắc chắn sẽ tốt đẹp hơn.

Tuy nhiên, có cả mặt tích cực lẫn tiêu cực trong cách tiếp cận. Về mặt tích cực, châu Á tôn trọng sự khác biệt và nhấn mạnh tới tính đồng thuận trong các vụ xung đột; đưa ra các giải pháp thực tế; và thay đổi dần dần thay vì đột ngột. Mặt khác, việc châu Á tránh đối đầu có thể ngăn cản các bên đạt được những thỏa thuận có ý nghĩa trong một khoảng thời gian hợp lý và sự đồng thuận chỉ là chiếc mặt nạ cho một lý do chính trị phía sau.

Người châu Á đối phó với thách thức một cách thực dụng và chủ nghĩa thực dụng có thể sẽ mang lại một phương thức có tính xây dựng. Nhìn vào những khía cạnh tích cực của "phương thức châu Á" có thể thấy khu vực này sẽ đóng vai trò quyết định nhiều hơn trong các tổ chức toàn cầu. Nguy cơ trong cách tiếp cận như vậy là các quyết định có thể không được thực hiện, hoặc các quyết định này được đưa ra chỉ với những ngôn từ sáo rỗng, do đó không giải quyết những thách thức cơ bản về chính trị.

Tiến Minh(Theo bài viết của Kishore Mahbubani và Simon Chesterman* trên Project Syndicate)

* Kishore Mahbubani có 33 năm công tác trong ngành ngoại giao Singapore, từng làm việc tại Campuchia, Malaysia, Mỹ và có hai nhiệm kỳ Đại sứ Singapore tại LHQ. Simon Chesterman là giáo sư Luật của Đại học Quốc gia Singapore.