Trước hết, đây là một cuốn sử biên niên theo nghĩa nó đi xuyên qua lịch sử 30 năm cải cách của Trung Quốc theo một mạch liên tục 30 chương, mỗi năm một chương, với những biến cố đặc trưng, định vị từng năm trong tổng lộ trình 30 năm cải cách. Nhưng cuốn sách này lại không phải là biên niên theo nghĩa ghi chép lại tất cả các biến cố xẩy ra theo mọi chiều cạnh và cấp độ. Nó không "đi ngang, về tắt" theo chiều "không gian", không rẽ qua các ngành hay các địa phương cụ thể mà chỉ đi theo lộ trình thời gian, dõi theo từng bước đi của công cuộc cải cách chủ yếu thông qua một tuyến biến cố. Đó là chuỗi "đột phá" do các doanh nhân - "những đứa con đẻ" của cải cách - thực hiện.

Cuốn sách tự đặt cho mình nhiệm vụ dựng lại chân dung lịch sử của nhân vật này, coi đó là phần cốt yếu nhất của lịch sử cải cách. Thông qua việc kết nối hàng loạt biến cố gây chấn động thành một chuỗi sự kiện phản ánh xu thế phát triển tất yếu, cuốn sách chỉ ra con đường trưởng thành của lực lượng phát triển chủ lực của Trung Quốc hiện đại, từ chỗ là lực lượng bị coi thường, bị khinh rẻ, từng có thời bị "truy sát" và "tận diệt" trở thành lực lượng dẫn dắt phát triển kinh tế, quyết định vận mệnh hiện đại của dân tộc Trung Hoa.

Như một định mệnh, lịch sử hình thành tầng lớp doanh nhân Trung Quốc hiện đại gắn chặt với quá trình - cũng là lột xác, thay da đổi thịt - của một "nhân vật" khác, có tầm quan trọng quyết định số phận cải cách - dó là Nhà nước. Tuy chỉ là "nhân vật thứ hai" trong cuốn sách, song cách thức mà nhà nước tác động vào tiến trình cải cách - với tư cách là người chủ xướng, người tổ chức và dẫn dắt - được tác giả dựng nên cho thấy vai trò quyết định của nó đối với tiến trình cải cách. Tại mỗi thời điểm mang tính bước ngoặt, khi tinh thần cải cách có dấu hiệu "lung lay", "dao động", "chệch hướng thị trường" thì nhà nước, thông qua những nhà lãnh đạo cụ thể - như Đặng Tiểu Bình, Chu Dung Cơ… luôn kịp thời đưa ra các quyết sách có ý nghĩa đột phá mở đường, khai thông ách tắc trên cơ sở kiên định đường lối cải cách thị trường - mở cửa. Nhờ đó, khôi phục và giữ được lòng tin của thị trường, của doanh nghiệp, bảo đảm cho công cuộc cải cách không bị lạc hướng hoặc trở lại quỹ đạo cơ chế cũ.

Hai tuyến nhân vật chính của cải cách - Nhà nước và Doanh nhân - trong "Ba mươi năm sóng gió" có số phận "quyện" vào nhau, cải cách lẫn nhau. Thật may mắn, trong cuộc vật lộn lộn và đấu tranh này, cả hai "đối thủ" đều chung một nhiệm vụ - cùng đấu tranh không khoan nhượng với cơ chế cũ, đều hướng tới một mục tiêu chấn hưng dân tộc. Có thể nói, cuốn sách này quá dày và nặng, cả dung lượng lẫn trọng lượng, nhưng cách viết linh hoạt, nhanh và lôi cuốn. Có rất nhiều thứ, hơn cả những bài học thương trường mà các doanh nhân lẫn những người không hề có ý định thành doanh nhân có thể thu nhận, suy ngẫm, sợ hãi hay cảm phục từ cuốn sách, hay đúng hơn, từ nền kinh tế có nhiều điểm "đồng khí tương cầu" với Việt Nam này.

Trần Đình Thiên